Ogólne założenia

W dniach 24 – 28 stycznia 2011 r. grupa przedstawicieli Polskiej Izby Firm Szkoleniowych wzięła udział w wizycie studyjnej w Hiszpanii. Projekt „E-learning w rytmie flamenco” polegał na wymianie doświadczeń przedstawicieli PIFS i firm członkowskich oraz przedstawicieli Obserwatorium E-learningu w Salamance. Podczas wizyty studyjnej uczestnicy poznali m.in. doświadczenia hiszpańskie dotyczące wprowadzania i promowania szkoleń w sieci, kształtowania się standardów szkoleń e-learningowych w Hiszpanii, sposobów badania potrzeb i ewaluacji takich szkoleń. Oprócz tego program wizyty przewidział spotkania z innymi instytucjami wspierającymi rozwój e-learningu oraz firmami wdrażającymi tego typu szkolenia. Wizyta studyjna była także krokiem w kierunku nawiązania dalszej współpracy z partnerami hiszpańskimi mogący zaowocować kolejnymi projektami w przyszłości.

Program szczegółowy

Wykład Dr Francisco Jose Garcia Penalvo, Dyrektora interdyscyplinarnej grupy badawczej GRIAL i profesor na Wydziale Nauk Komputerowych Uniwersytetu w Salamance 

W czasie pierwszego wykładu poznaliśmy zasady działania grupy badawczej GRIAL, projekty z obszaru e-learning i m-learning oraz założenia międzynarodowego projektu badawczego prowadzonego przez Uniwersytet w Salamance, którego celem jest wypracowanie narzędzi i metodyki nauczania z uwzględnieniem aspektu międzykulturowego.  W ramach projektu opracowywany jest model budowy obiektów szkoleniowych. Głównym założeniem modelu jest wbudowanie w obiekt szkoleniowy celu dydaktycznego uwzględniającego określoną orientację kulturową. Więcej informacji można uzyskać na www.mihproject.eu.  Docelowym rezultatem projektu ma być podręcznik opisujący metodologię z uwzględnieniem europejskiej różnorodności kulturowej w nauczaniu.

Wykład Miguel Angel Conde Gonzalez, członka zespołu GRIAL,  odpowiedzialnego za projekty i rozwiązania mobilne

Nasz drugi prelegent, wraz z zespołem koncentruje się na aspektach m-learning zarówno w zakresie dostosowania kontentu, jak i platform (tu: Moodle) do współpracy z urządzeniami mobilnymi oraz budową osobistego środowiska nauki (Personal Learning Environment) wykorzystującego rozwiązania web 2.0 w procesie nauczania. M-learning jest postrzegany jako element nauczania, planowany do wykorzystywania ze względu na bardzo dużą popularność telefonów i urządzeń mobilnych w Hiszpanii (+5% w porównaniu do średniej z innych krajów Unii). W ramach projektów starają się rozwiązać główne problemy, tj. technologiczne i pedagogiczne dostosowanie systemu i treści do wykorzystania na urządzeniach mobilnych. GRIAL zrealizował 2-letni projekt CLAYMOBILE, którego celem było zbudowanie platformy (Claymobile właśnie), która wykorzystuje kontent zaimplementowany na Moodle i umożliwia wykorzystywanie go na urządzeniach mobilnych. Kolejny zrealizowany projekt to ECLAP – mobile project for the Escuela de Administration Publica de Castilla y Leon. W ramach, którego został opracowany interfejs, który rozpoznaje rodzaj urządzenia mobilnego w związku z tym Moodle prezentuje strony dedykowane dla danego urządzenia.

Inne projekty związane z m-learningiem

http://code.google,com/p/moodbile/

http://iphone.moodle.com.au/

Wykład Antonio Seoane Pardo, Researcher, Online Tutoring in Grial Group

Zespół badawczy w GRIAL opracował metodologię w zakresie tutoringu online umożlwiającą skuteczne korzystanie z dostarczanych rozwiązań szkoleniowych. Podwaliny metodologii określiły rolę tutora, który jest definiowany jako nauczyciel w procesie pozyskiwania wiedzy przez studentów, użytkowników. Rolą tutora jest uczenie oraz wspieranie studentów i jest to rola zbliżona do roli nauczyciela w tradycyjnym procesie szkoleniowym. Rola ta wymaga połączenia różnych kompetencji: dydaktycznych, merytorycznych, informatycznych, niezbędnych do skutecznego nauczania w modelu online. Trzy główne role i aktywności tutora online:

-          Rola nauczyciela (nauczanie).

-          Rola dydaktyczna (monitorowanie i nadzór procesu).

-          Rola  wspierająca (wsparcie studentów w procesie nauki, osobisty mentor).

Umiejętności i kompetencje tutora:

-          Umiejętności techniczne w zakresie obsługi narzędzi szkoleniowych.

-          Umiejętności w zakresie zarządzania szkoleniem.

-          Umiejętności pedagogiczne i wiedza z danego tematu.

W związku z tym, iż znalezienie osób łączących wiedzę merytoryczną oraz kompetencje wymagane do pracy tutora jest trudne, w Salamance szkoli się osoby, które mają pełnić taką rolę w projektach szkoleniowych.

Wykład Elra M. Morales Morgado, Researcher, Learning Object Management for e-Learning Systems

Kolejny wykład, przybliżył nam definicję obiektu szkoleniowego (Learning Object). Zgodnie z prezentacją obiektem szkoleniowym, w wolnym tłumaczeniu, jest elektroniczny, samodzielny element z jasno zdefiniowanym celem szkoleniowym, zawierający co najmniej trzy wewnętrzne elementy i edytowalne komponenty: kontent, aktywności szkoleniowe i elementy kontekstowe. Obiekt szkoleniowy musi posiadać zewnętrzną strukturę informacji tzw. metadane. Definicja obiektu stała się podstawą do zbudowania narzędzia do ewaluacji w zakresie komunikacji z platformą oraz spełniania kryteriów wymaganych przez system zarządzania szkoleniami związanych z publikacją kontentu. Jakość obiektów szkoleniowych jest badana w trakcie oraz po zrealizowaniu procesu szkoleniowego, po badaniu powstaje raport, który jest wykorzystywany w kolejnych pracach projektowych.

Wykład Evaristo Ovide, E-learning in Spain

Wykład dotyczył przeglądu raportów od roku 2004 do roku 2009 dotyczących e-learningu w Hiszpanii. Kolejne badania podkreślały cechy cenione przez Hiszpanów w tej metodzie nauki tj.: elastyczność, dowolność czasu, dowolność miejsca, szybkość aktualizacji kontentu oraz łatwość znalezienia ekspertów bez konieczności podróżowania. Ten ostatni element został doceniony i opisany w raporcie z roku 2009 i wskazywał na swobodę komunikacji między ekspertami i uczniami zlokalizowanymi w różnych miejscach na świecie. Wskazywały również na minusy tj.: brak czasu, bariery technologiczne i niska jakość oraz słabe wykorzystanie kontentu. Podano kilka ciekawych danych statystycznych, między innymi fakt, iż najbardziej popularną platformą w Hiszpanii jest Moodle, a tutor jest postrzegany jako najważniejsza osoba w procesie szkoleniowym.

Dane dotyczące dostępu do Internetu w Hiszpanii plasują się następująco:

-          59% populacji posiada Internet w domach, z czego 97,1% szybki dostęp,

-          9% populacji posiada urządzenia mobilne z 3G,

-          58,1% firm zatrudniających powyżej 10 osób posiada szybki dostęp do Internetu,

-          40,9% firm posiadających dostęp do Internetu szkoli pracowników z wykorzystaniem Internetu,

-          99,7% szkół posiada dostęp do Internetu (86% szybki dostęp).

Wprowadzono definicję standardów i tak okazało się, że nowe definicje łączą w sobie różne formuły nauki. Przykładowo definicja szkoleń e-learning zawiera metody mieszane (Blended) i brzmi, w wolnym tłumaczeniu następująco: szkolenia wykorzystujące technologie informatyczne, które, generalnie, nie są prowadzone bezpośrednio (w sposób tradycyjny tj. w sali).

Wykład Dr Inigo Babot, IBBM konsultant, doświadczony menedżer i praktyk, e-Learning korporacyjny w praktyce z uwzględnieniem perspektywy akademickiej Uniwersytetu Berclay.

Dr Babot przedstawił nam przekrojowo rozwój e-learningu na świecie. Stąd wiemy, że historia e-Learningu zaczęła się od podbijania Ameryki w XVIII wieku i ewaluowała wraz z rozwojem technologii. Ideę nauki na odległość wsparło utworzenie elektronicznego rynku transakcji handlowych (tu: Nasdaq!), osłabiło pęknięcie bańki internetowej w roku 2000. Wzmocniła naturalna tendencja wychodzenia z kryzysu oraz rozwój gospodarczy trwający do dziś (mimo kryzysu na rynkach światowych).

Obecnie łączymy różne formy oddziaływania dydaktycznego tworząc programy Blended Learning. Istotnym elementem jest angażowanie użytkowników w proces nauki, stąd podjęta przez Dr Babota próba zaangażowania nas w tenże proces (co pamiętasz najlepiej ze swojej przeszłości?). Odpowiedź ma podwaliny naukowe. Badania wskazują, iż lepiej uczymy się kiedy:

-          wiąże się to z emocjami,

-          jesteśmy częścią historii,

-          dzielimy się wiedzą w społeczności.

Te trzy aspekty mają odniesienie mają istotny wpływ na pozyskiwanie wiedzy. Poznaliśmy także jedną z definicji dochodzenia do wiedzy:

Motywacja i ciekawość oraz zaskakujące fakty + praktyka i ćwiczenia, łącznie z popełnianiem błędów oraz możliwością ich naprawy = wiedza jak coś zrobić.

Poza aktywnym pozyskiwaniem wiedzy; w którym biorą udział osoby uczące się takie jak: studia przypadków -> samodzielne wykonywanie działań szkoleniowych (dobry model nauki w modelu e-learning, nauczanie poprzez działanie, uczestnictwo w symulowanym procesie, wydarzeniu) -> uczenie kogo; możemy także wyróżnić pasywne (mało efektywne) metody nauki: czytanie z książki -> tradycyjne wykłady -> prezentacja procesów przez prowadzącego,

Na zakończenie padła teza, że bardzo ważna jest nauka przez całe życie. Jest to klucz w procesie rozwoju i utrzymania aktualności wiedzy.

Statystyka dotycząca platform na rynku hiszpańskim zdecydowanie plasuje platformę Moodle (open source nie wymagający zakupu licencji) na pierwszym miejscu, zarówno w środowisku akademickim, jak i przedsiębiorstw. Inne platformy obecne na rynku to: Blacboard i Oracle – 2 najdroższe platformy. Pozostałe, z bardziej znanych, to Saba i Plateau. SkillSoft, duży gracz na rynku e-learning, jest praktycznie nieobecny ze swoją platformą w Hiszpanii.  

Badania wskazują, iż następuje wyraźny wzrost o około 22% w zakresie realizacji projektów szkoleniowych w modelu e-learning, i wzrost o kolejne 5% w modelu Blended learning w sektorze dużych przedsiębiorstw. W sektorze administracji odpowiednio o 15% i 7%. 59% procent procesów szkoleniowych w sektorze bankowym w Hiszpanii jest obecnie realizowanych w modelu e-learning i jest to najbardziej dojrzały sektor w zakresie korzystania z rozwiązań e-learning.

Rodzaj szkoleń dostarczanych w modelu e-learning, w Hiszpanii:

-          Języki – 30%

-          Pakiety biurowe – 41%

-          Techniczne – 42%

-          Biznesowe – 44%

Zdecydowanie większą popularnością cieszą się szkolenia dedykowane dla Klientów w stosunku do szkoleń standardowych dostępnych na rynku.

Trendy w e-Learningu na świecie:

-          bardzo szybki wzrost!

-          małe jest piękne (tendencja do współpracy w USA z małymi firmami zajmującymi się e-learningiem zamiast globalnymi korporacjami ze względu na elastyczność oraz niższe koszty współpracy oraz porównywalny standard usług),

-          budowa kontentu szkoleniowego wewnątrz organizacji,

-          wdrażanie rozwiązań Web 2.0,

-           większa świadomość i koncentracja na strategii i metodologii niż na technologii,

-          open social learning (społeczności uczące się),

-          mobile learning (szkolenia na urządzeniach mobilnych),

-          serious games (gry edukacyjne),

-          open educational resources (otwarte zasoby szkoleniowe),

-          obiektowe ścieżki szkoleniowe (małe obiekty z różnymi aktywnościami szkoleniowymi) wspierane usługami tutoringu,

-          crowd sourcing (badanie opinii na określony temat wśród społeczności internetowe)j,

-          symulatory,

-          społeczności profesjonalistów,

-          angażowanie uczestników szkoleń w procesy szkoleniowe.

Statystyki, przedstawione w dużym skrócie, wskazują, iż szkolenia e-learning są dobrym sposobem w przypadku nauki:

1.    na pamięć,

2.    procedur,

3.    umiejętności obsługi oprogramowania. 

E-learning w tym zakresie umożliwia wielokrotne powtarzanie, popełnianie błędów bez kar i w konsekwencji uczenie się. Wdrożenie e-learningu jest procesem, który należy zaplanować uwzględniając kilka faz, dokumentując założenia oraz budując strukturę organizacyjną dla danego projektu, w ramach której każdy odpowiedzialny jest za jakąś część procesu.  Bardzo ważne jest aby, planując wdrożenie e-learningu w organizacji stworzyć plan działania i konsekwentnie go realizować. Oczywiście sukces projektu jest wynikiem współpracy dwóch stron: Klienta i Dostawcy i każda ze stron musi być w ten proces zaangażowana.

W ramach zajęć została przeprowadzone mini badanie dotyczące usług e-learning wśród uczestników projektu PIFS, które z kolei zostały porównane z podobnymi badaniami w Hiszpanii, Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych. Liczymy, że wyniki ankiety zostaną udostępnione i będą możliwe do opublikowania w materiałach promocyjnych z wyjazdu. Poznaliśmy także przykładowe szkolenia (oczywiście takie, które Klient zgodził się udostępnić do prezentacji). Wszystkie realizowane przez hiszpańskie firmy.

Analiza studium przypadku w Byron & Meerick, które wydało 500 milionów dolarów na digitalizację dokumentów zwierających wiedzę korporacyjną. Wszystko po to, aby po pięciu latach stwierdzić, że wydatek nie tylko nie zwrócił się, ale udostępniony system szkoleniowy z ponad 1000 pdfów z prostymi testami  wiedzy (aby nie nazywać tego kursami) to kompletna porażka. Po wnikliwej analizie 10 stron case study udało nam się udzielić odpowiedzi na pytania dotyczące przyczyn niepowodzenia oraz znaleźć rozwiązanie.

Opisując przyczyny porażki, doszliśmy do wniosku, iż wdrożenie e-learningu zostało zrealizowane w oderwaniu od potrzeb organizacji i ludzi oraz dobrych praktyk w zakresie realizacji procesów szkoleniowych wykorzystujących model e-learning.

Główne problemy jakie przedstawiliśmy to:

1.    Brak strategii i planu działania.

2.    Słaba jakość materiałów szkoleniowych z punktu widzenia metodyki projektowania (Instructional design).

3.    Brak czasu na naukę oraz brak planu szkoleń dla pracowników.

4.    Zbyt duża ilość szkoleń i brak informacji na temat ścieżki szkoleniowej.

5.    Brak wsparcia dla użytkowników szkoleń.

6.    Nie uwzględnianie lokalnej specyfiki w globalnej organizacji oraz pracy grupowej.

Rozwiązania:

1.    Zatrudnienie doświadczonych konsultantów z obszaru e-learning.

2.    Przeprojektowanie materiału szkoleniowego w kursy spełniające oczekiwania pracowników i umożliwiające im pozyskiwanie wiedzy (tu: case study)

3.    Uwzględnienie lokalnego aspektu, potrzeb i przepisów.

4.    Opracowanie pakietu usług dodatkowych wspierających proces nauki.

5.    Włączenie e-learningu jako alternatywnej metody nauczania do strategii szkoleniowej organizacji wraz z opracowaniem stosownych procedur dla tej formy nauki.

Na zakończenie sesji wykładowej, dowiedzieliśmy się także, iż:

-          100 milionów euro to szacowana wartość rynku e-learning w Hiszpanii.

-          Hiszpańskie firmy e-learning są stricte technologiczne i mają małe pojęcie na temat aspektów pedagogicznych.

-          Trudno powiedzieć jaka firma e-learning jest najlepsza na rynku, ale na pewno nie największa bo małe jest piękne.

-          Hiszpańskie firmy nie przepadają za standardowymi kursami preferując rozwiązania dedykowane.

Spotkanie z dwiema organizacjami, które realizują projekty e-learning. Informacje o nich oraz realizowanych projektach można znaleźć na stronach www: www.2000ir.com.

Znajdziemy tam kilka słów o rozwiązaniach e-learning, platformie dla osób niepełnosprawnych (Alzheimer, uszkodzenia mózgu i inne) oraz rozwiązania związane z zarządzaniem procesami, jakością. www.tt.mtin.es - to adres www platformy.

Kolejna organizacja The Public Administration School of Castilla y León (www.eclap.jcyl.es) z projektem finansowanym przez Unię Europejską oraz projektem finansowanym przez lokalną administrację regionu Castlila y Leon. W ramach projektu finansowanego przez administrację regionu, co miesiąc powstają filmy video dotyczące wirtualnych rozwiązań w sieci. Warto dodać, iż administracja systematycznie, od roku 2007 inwestuje w e-learning oraz udostępnia rozwiązania szkoleniowe społeczności. Castilla y León to trzeci największy region w Europie. W ramach projektu finansowanego ze środków europejskich, portal do nauki języka z wykorzystaniem aspektów społecznościowych. The My Elvin social network platform: www.myelvin.eu. Głównym celem projektu jest możliwość praktycznego ćwiczenia języka z użytkownikami w sieci. Do realizacji portalu wykorzystano rozwiązania typu open source: Elgg (silnik portalu z funkcjonalnościami społecznościowymi oraz fukjconalnościami profilowania i kojarzenia użytkowników na podstawie określonych parametrów wykorzystujących algorytm parowania (data-mining techniques) oraz repozytorium DSpace.

Mieliśmy także przyjemność wysłuchać wykładu Dyrektora, który zaprezentował dane liczbowe związane z inwestycjami w szkolenia oraz inicjatywy e-learning. Szkolenia udostępniane są społeczności w celach pozyskiwania wiedzy. Roczny budżet na ten cel, planowany systematycznie od roku 2007, wynosi około 4,5 miliona EURO i wacha się do 20% plus minus. Wzrasta natomiast ilość inicjatyw szkoleniowych. Od 956 w roku 2007 do 1649 w roku 2010, co ma związek z powołaniem i rozwijaniem własnego zespołu odpowiedzialnego za projekty szkoleniowe.

Spotkanie w Izbie Handlowej z przedstawicielami firm i organizacji

Ostatnim z serii spotkań w Salamance było spotkanie w Izbie Handlowej. Na spotkaniu dowiedzieliśmy się, że Izba Handlowa obchodzi właśnie 120 lat i nie wiadomo czy ma szanse trwać kolejne 100. W przeciwieństwie do PIFS, które obchodzi 6 rocznicę istnienia i planuje trwać kolejne 114. Generalnie dowiedzieliśmy się, że duże, kluczowe i kompletne projekty realizowane dla ważnych Klientów są w zasięgu naszej ręki. I możemy je realizować od początku do końca.

Spotkanie z przedstawicielami APEL (Hiszpańskie Stowarzyszenie Dostawców e-learning) w Madrycie

 APEL działa na rynku od 10 lat temu. Swego czasu założony przez 11 firm, obecnie liczy sześćdziesiąt kilka. Misją Stowarzyszenia jest promowanie i popularyzowanie e-learningu wśród firm oraz administracji publicznej. Kilka firm zrzeszonych w APEL było obecnych na spotkaniu. Dowiedzieliśmy się, że firmy e-learning działają w kilku obszarach, między innymi w obszarze:

 -          technologicznym (LMSy i nie za duża ilość firm),

-          kontentowym (75% firm produkuje i sprzedaje kontent).

 Podano nam także kilka danych statystycznych:

-          58% populacji ma dostęp do Internetu w celach szkoleniowych.

-          Wydatki na szkolenia (zwane inwestycjami): 2000 Milion Euro.

-          Wydatki na pracownika w sektorze prywatnym: 354 Euro, w sektorze publicznym 119 Euro.

-          Wzrost e-learningu w sektorze prywatnym od roku 2004 do roku 2009 – zanotowano wzrost z 4% do 24% udziału w szkoleniach oraz spadek w szkoleniach tradycyjnych z 90% o 71%. W administracji publicznej wzrost z 2% do 17% wzrostu szkoleń e-learning.

-          % e-learningu = 23% (powyżej średniej w UE),

-          Wartość rynku 600 milionów Euro, dzielony na:

o   Sektor prywatny,

o   Projekty publiczne,

o   Szkolenia dla pracowników (Social Security System).

Kolejnym krokiem były prezentacje firm – hiszpańskich i polskich oraz rozmowy biznesowe w trakcie koktajlu, które – miejmy nadzieję – zaowocują ciekawymi projektami i zleceniami.

Rozszerzony fotoreportaż Doroty Draczyńskiej w formacie word.